Chúng ta là tù nhân của quá trình xã hội hóa?

Tù nhân ở đây được hiểu là sự bắt buộc phải làm theo những chuẩn mực, giá trị mà xã hội đã đề ra. Nếu không thực hiện theo, chúng ta sẽ bị cưỡng chế chính thức hoặc không chính thức.
Trong khi đó, xã hội hóa được mô tả là những phương cách mà xã hội truyền dạy những giá trị và chuẩn mực cho cá nhân để cá nhân trở thành thành viên của xã hội.

Con người là tù nhân của quá trình xã hội hóa?

Theo các nhà xã hội học, ngay từ khi sinh ra, mỗi người đã được xã hội hóa – đứa bé sẽ được dạy dỗ để trở thành thành viên của xã hội khi còn trong gia đình. Sau đó, cùng với thời gian, chúng ta tiếp xúc với trường học, bạn bè, các phương tiện truyền thông cũng như các nhóm xã hội khác. Chúng ta chỉ chấm dứt liên quan đến các quan hệ xã hội khi chúng ta kết thúc cuộc sống. Chính vì thế, xã hội học có thể nói là một quá trình tất yếu và kéo dài suốt cuộc đời. Và một kết quả tất yếu là chúng ta phải tuân thủ theo những chuẩn mực mà xã hội mong đợi.

Nếu ai đi ngược lại với quá trình xã hội hóa thì người đó sẽ không được chấp nhận trong xã hội và bị kiểm soát (cách này hay cách khác). Hơn nữa, có nhiều trường hợp “trẻ hoang dã” được tìm thấy trong rừng không có khả năng hòa nhập vào xã hội; Các hành vi của các em mang nhiều đặc tính bản năng.

Xã hội hóa - Quá trình hai chiều

Tuy nhiên, nói như thế không có nghĩa là con người là nô lệ và bị lệ thuộc hoàn toàn vào quá trình xã hội hóa. Bởi, thứ nhất, xã hội hóa là quá trình hai chiều: quá trình xã hội dạy cho cá nhân các chuẩn mực và giá trị để cá nhân trở thành một thành viên của xã hội; và quá trình cá nhân nội tâm hóa những giá trị và chuẩn mực này vào trong mình. Thứ hai, con người chính là người tạo nên xã hội. Những văn hóa, giá trị và chuẩn mực chính là sản phẩm đặc biệt mà con người sáng tạo ra nhằm phục vụ cho đời sống của mình cả về vật chất lẫn tinh thần.

Vì thế, xã hội hóa là quá trình hai chiều: con người tạo ra và buộc phải thích nghi, chấp nhận nó; quá trình xã hội dạy và cá nhân nội tâm hóa. Tôi rất ấn tượng khi khám phá ra rằng nghiên cứu xã hội học là một cuộc hành trình dài – cuộc hành trình đi vào chiều sâu của trái tim của thế giới xung quanh chứ không chỉ là một người quan sát, không chỉ là người tham gia nhưng còn là người sáng tạo.

Kim Oanh

Nghĩ về cái chết

 Không ai nằm trong quan tài mà nói: "Tôi muốn dành nhiều thời gian hơn nữa cho việc kinh doanh" 

"No one on his deathbed ever said, "I wish I had spent more time on my business."

PAUL E. TSONGAS, New York Times, Jan. 14, 1987

"Cái chết là điều kiện cho cuộc sống tốt hơn và triển nở hơn. "

"Death is the condition of higher and more fruitful life."

E. H. CHAPIN, Living Words

Xã hội học theo A. Giddens

"Xã hội học nghiên cứu đời sống xã hội, các nhóm và các tổ chức của con người một cách đầy thú vị. Phạm vi nghiên cứu xã hội học là rất rộng, từ việc phân tích sự gặp gỡ giữa con người với nhau trên đường phố đến các quá trình xã hội trên thế giới"

"Sociology is the study of human social life, groups and societies. It is a dazzling and compelling enterprise, having as its subject matter our own behaviour as social beings. The scope of sociology is extremely wide, ranging from the analysis of passing encounters between individuals in the street up to the investigation of world-wide social processes"

-- Anthony Giddens ("Sociology", 1989)

Nhân cách

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của một người? Điều gì tạo nên sự khác biệt giữa mỗi con người khác nhau? Chúng ta có thể giải thích một cách khá “toàn diện” về câu hỏi này dưới nhiều góc độ khác nhau, đặc biệt là dưới cái nhìn của xã hội học.

1. Yếu tố thể chất

Các nhà sinh vật học và sinh thái học cho rằng tính cách của một người chịu ảnh hưởng quyết định bởi yếu tố cơ thể hay môi trường địa lý. Nói cách khác, nhân cách bị chi phối bởi yếu tố di truyền, dường như bạn không thể thay đổi được “bản chất” có sẵn trong mình ngay từ lúc sinh ra. Chẳng hạn, về đời sống tình dục, nam giới thì phóng thoáng, trong khi nữ giới thường e dè, ngại ngùng.

Con một. Thiếu kỹ năng xã hội?

Trẻ em lớn lên mà không có anh chị em ruột cũng không ảnh hưởng đến kỹ năng xã hội?

Cha mẹ thường nghĩ rằng mỗi anh chị em trong gia đình đều là một người bạn đồng hành cho con. Nhưng chúng ta có xu hướng nghĩ rằng anh chị em dạy chúng ta kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và những kỹ năng giao tiếp khác, nhiều nghiên cứu mới đây cho thấy không có gì là không tốt nếu một đứa trẻ không có anh chị em ruột.

Bà Donna Bobbitt-Zeher, người chịu trách nhiệm chính trong cuộc nghiên cứu cho rằng “Hầu hết các nghiên cứu cho thấy kết quả tiêu cực của việc có anh chị em ruột đối với việc giáo dục. Nhưng chúng ta quyết định tìm hiểu kỹ năng xã hội để thấy có lợi không khi có anh chị em ruột.” Bà và người cộng tác với bà – Douglas Downey, nhà xã hội học ở trường Ohio State’s Marion đều chỉ có một đứa con.

Đàn ông và phụ nữ, ai dễ bị tổn thương hơn?

Theo văn hóa truyền thống, một người phụ nữ có thể là một người mạnh mẽ trong công việc và xông xáo trong các hoạt động xã hội, nhưng nói đến tình cảm, họ là một bông hoa dịu dàng và tinh tế, chú ý đến những sự lãng mạn.

Những nhà xã hội học đã có những ủng hộ cho quan điểm này trong một thời gian dài: phụ nữ cần tình yêu để có thể sống hạnh phúc và lành mạnh; đàn ông, kiên nhẫn và mạnh mẽ nên sẽ có sức thay đổi linh hoạt hơn.